Ten artykuł dotyczy stolicy Niemiec. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.Współrzędne: 52°31'07" N 13°24'30" E
| Berlin | |||||
|
|||||
 Panorama miasta |
|||||
| Państwo |  Niemcy |
||||
| Kraj związkowy | Berlin | ||||
| Burmistrz | Klaus Wowereit | ||||
| Powierzchnia | 891,85 km² | ||||
| Położenie | 52° 31' 07 '' N 13° 24' 30 '' E |
||||
| Wysokość | 34-115 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja |
3 405 483 3 818 os./km² 4 262 480 |
||||
| Nr kierunkowy | 030 | ||||
| Kod pocztowy | 10001–14199 | ||||
| Tablice rejestracyjne | B | ||||
| Podział miasta | 12 dzielnic | ||||
| Miasta partnerskie |  Koszalin Los Angeles Paryż Madryt Stambuł Moskwa Warszawa Budapeszt.svg){kind=small} Bruksela Dżakarta Taszkent Meksyk Pekin Tokio Buenos Aires Praga Windhuk Londyn[1] |
||||
|
Położenie na mapie Niemiec
  Berlin
|
|||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||
 Berlin w Wikicytatach |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Berlin – stolica i największe miasto Niemiec, na prawach kraju związkowego (landu). Zajmuje powierzchnię 890 km², zamieszkuje je blisko 3,5 mln osób.
Spis treści |
Berlin leży w północno-wschodniej części Niemiec. Położony jest nad rzeką Szprewą i Hawelą oraz ich dopływami. Rzeka Szprewa w dzielnicy Spandau wpada do Haweli, prawego dopływu Łaby. Berlin znajduje się między płaskowyżami Barnim i Teltow. Leży około 70 kilometrów od granicy z Polską.
Największa długość miasta w kierunku wschodnio-zachodnim wynosi około 45 km, największa długość w kierunku północno-południowym wynosi około 38 km. Najwyższe wzniesienie ma wysokość 115,4 m n.p.m., natomiast najniższy punkt leży na wysokości 32 m n.p.m.
Miasto znajduje się w umiarkowanej strefie klimatycznej. Przeciętna temperatura roku wynosi 9,1°C, średnia roczna ilość opadów wynosi 581 mm. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec (18,8°C) i sierpień (17,9°C), a najzimniejszy jest styczeń (-0,9°C) i luty (-0,6°C). Dokładna statystyka[2]:
| Miesiąc | Minimalna temperatura |
Maksymalna temperatura |
Poziom deszczu |
Dni deszczowe |
|---|---|---|---|---|
| Styczeń | -1.9°C | 2.9°C | 42.3 mm | 10 |
| Luty | -1.5°C | 4.2°C | 33.3 mm | 8.0 |
| Marzec | 1.3°C | 8.5°C | 40.5 mm | 9.1 |
| Kwiecień | 4.2°C | 13.2°C | 37.1 mm | 7.8 |
| Maj | 9.0°C | 18.9°C | 53.8 mm | 8.9 |
| Czerwiec | 12.3°C | 21.6°C | 68.7 mm | 9.8 |
| Lipiec | 14.3°C | 23.7°C | 55.5 mm | 8.4 |
| Sierpień | 14.1°C | 23.6°C | 58.2 mm | 7.9 |
| Wrzesień | 10.6°C | 18.8°C | 45.1 mm | 7.8 |
| Październik | 6.4°C | 13.4°C | 37.3 mm | 7.6 |
| Listopad | 2.2°C | 7.1°C | 43.6 mm | 9.6 |
| Grudzień | -0.4°C | 4.4°C | 55.3 mm | 11.4 |
Miasto podzielone jest na 12 dzielnic (niem. Bezirk), dzielących się dalej na "poddzielnice" (niem. Ortsteile czyli części miasta). Ten podział istnieje od 1 stycznia 2001 roku, kiedy to w wyniku reformy administracyjnej zmniejszono liczbę dzielnic z 23 do 12 w celu obniżenia kosztów. Każdy Bezirk ma oddzielny samorząd i prawa zbliżone do praw miejskich.
| Dzielnica | Ludność | Powierzchnia |
|---|---|---|
| Charlottenburg-Wilmersdorf | 315.244 | 64,72 km² |
| Friedrichshain-Kreuzberg | 264.922 | 20,16 km² |
| Lichtenberg | 258.964 | 52,29 km² |
| Marzahn-Hellersdorf | 249.882 | 61,74 km² |
| Mitte | 325.629 | 39,47 km² |
| Neukölln | 305.658 | 44,93 km² |
| Pankow | 356.956 | 103,01 km² |
| Reinickendorf | 243.536 | 89,46 km² |
| Spandau | 224.408 | 91,91 km² |
| Steglitz-Zehlendorf | 288.572 | 102,50 km² |
| Tempelhof-Schöneberg | 332.091 | 53,09 km² |
| Treptow-Köpenick | 236.450 | 168,42 km² |
| Miasto | Ludność | Powierzchnia |
|---|---|---|
| Teltow | 20.279 | 21,54 km² |
| Poczdam | 148.691 | 187,27 km² |
| Falkensee | 38.577 | 43,30 km² |
| Hennigsdorf | 26.226 | 20,29 km² |
| Velten | 11.437 | 23,39 km² |
| Oranienburg | 41.194 | 162,37 km² |
| Bernau | 35.320 | 103,73 km² |
| Erkner | 11.752 | 16,60 km² |
| Königs Wusterhausen | 33.062 | 95,83 km² |
| Ludwigsfelde | 24.370 | 109,30 km² |
Założony w IX wieku przez plemiona słowiańskie (gród Kopanica przy ujściu rzeki Dahme do Szprewy, dziś dzielnica Köpenick) i określany łacińską nazwą Berolina, która według jednej z hipotez pochodzi od słowiańskiego bór i rolina. W rzeczywistości nazwa Berlin najprawdopodobniej, według hipotezy Reinholda Trautmanna, jest zniekształconą nazwą Bralin (za czym przemawia m.in. zapis w dokumencie z 1215 roku nazwy miejscowości jako Braline) i pochodzi od nazwy osobowej Bral, czyli skróconej formy słowiańskiego imienia złożonego Bratosław[3].
W swojej historii pełnił kilkakrotnie rolę stolicy różnych państw niemieckich: Marchii Brandenburskiej, Królestwa Prus, od 1864 roku stanowił stolicę Związku Północnoniemieckiego, a od 1871 zjednoczonych Niemiec - jako cesarstwa, a później Republiki Weimarskiej, III Rzeszy, NRD oraz współczesnych zjednoczonych Niemiec.
Miasto Cölln, położone na wyspie na Szprewie część podwójnego osiedla Berlin-Cölln, zostało po raz pierwszy wspomniane w 1237, zaś Berlin, położony na prawym (północnym) brzegu rzeki w 1244. W 1307 zbudowano wspólny ratusz dla obu miast.
Od 1451 Berlin był rezydencją brandenburskich margrabiów i elektorów. W XVII w. Berlin został rozbudowany o kilka przedmieść, a w 1701 podniesiony przez Fryderyka I do rangi stolicy. Ponadto w 1709 zjednoczono miasta i gminy Berlin, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt i Friedrichstadt w jedno miasto Berlin. Wkrótce powstały dalsze przedmieścia. Obszar miasta został ponownie rozszerzony w 1861, gdy włączono miejscowości Wedding, Moabit oraz przedmieścia po stronie Tempelhofu i Schönebergu. W 1871 miasto zostało stolicą nowo powstałej Rzeszy Niemieckiej.
Po I wojnie światowej w 1918 ogłoszono w Berlinie republikę. W 1920 na podstawie tzw. Ustawy o wielkim Berlinie ponownie znacznie rozszerzono obszar miasta, przyłączając kilka miast i kilkadziesiąt wsi. Berlin osiągnął wówczas około 4 milionów mieszkańców. Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933 Berlin stał się stolicą III Rzeszy. W 1936 odbyły się w Berlinie igrzyska olimpijskie. Planowano znaczną rozbudowę miasta na stolicę świata (tzw. plan Germania Alberta Speera), czemu przeszkodziła klęska Niemiec w II wojnie światowej oraz znaczne zniszczenia miasta. W czasie alianckich bombardowań i walk o zdobycie Berlina przez wojska radzieckie i polskie, znaczne obszary zabudowy zostały dosłownie zmiecione z powierzchni ziemi.
Po II wojnie światowej Berlin został podzielony na 4 sektory okupacyjne przez aliantów. Stąd też przed ponownym zjednoczeniem Niemiec miasto było podzielone na część wschodnią stanowiącą sektor sowiecki i od 1949 stolicę NRD i część zachodnią (Berlin Zachodni) stanowiącą eksklawę RFN, powstałą z francuskiego, brytyjskiego i amerykańskiego sektora okupacyjnego. W latach 1948-49 Sowieci wprowadzili blokadę Berlina Zachodniego, na co alianci zachodni odpowiedzieli uruchomieniem mostu powietrznego z zaopatrzeniem. W latach 1961-1989 Berlin Zachodni był otoczony murem, którego zburzenie w 1989 roku stanowi symbol zjednoczenia dwóch części miasta oraz dwóch państw niemieckich. Decyzją Bundestagu, od 1991 Berlin jest stolicą zjednoczonych Niemiec. Od 1999 w Berlinie swoje siedziby mają parlament i rząd.
Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
Berlin jest wielkim ośrodkiem gospodarczym i finansowym. Przemysł głównie elektroniczny (m.in. firma Siemens, AEG), maszynowy, środków transportu i odzieżowy. Ważny ośrodek handlowy (międzynarodowe targi, wystawy).
Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.Wielki węzeł komunikacji lotniczej, drogowej, kolejowej oraz wodnej (np. szlak wodny Berlin - Szczecin - Bałtyk).
Zobacz też: Porty lotnicze Berlina
Zobacz więcej w osobnym artykule: Berliński węzeł kolejowy.Kolej z Berlina do Poczdamu była drugą na terenie Niemiec i została uruchomiona w 1838, biegnąc z obecnego placu Poczdamskiego przez Steglitz, Zehlendorf i Novawes do Poczdamu.
W XIX wieku powstało w Berlinie 9 dworców czołowych kolei dalekobieżnych. Z czasem poszczególne koleje połączono ze sobą - wpierw linią przetokową, zastąpioną później przez linię pierścieniową (zwaną Ring lub Psią Głową) i linią średnicową wschód-zachód na estakadzie. Od lat 60. XIX w. kursowały w Berlinie pociągi podmiejskie i regionalne, z biegiem czasu otrzymywały własne tory, zaś od 1924 zostały przekształcone w elektryczną kolej miejską S-Bahn. Dla kolei S-Bahn zbudowano w latach 1934-1939 tunel północ-południe.
W latach 50. w związku ze spadkiem dalekobieżnego ruchu kolejowego zamknięto wszystkie dworce czołowe Berlina. W maju 2006 otwarto nowy centralny dworzec, na skrzyżowaniu linii wschód-zachód i drugiego tunelu północ-południe, pod nazwą Berlin Hauptbahnhof, podczas budowy zwanego też karkołomną nazwą Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof na pamiątkę istniejącego tam wcześniej dworca Lehrter Bahnhof.
Główne dworce dalekobieżne Berlina:
Największe dworce regionalne:
W Berlinie kursuje najstarsze w Niemczech metro (1902), posiadające obecnie 9 linii, z czego 14% tras znajduje się na powierzchni.
Berlin, w porównaniu z innymi stolicami europejskimi, posiada bardzo dużą ilość zabytków. Prócz tego znaleźć tu można wiele muzeów i innych instytucji kultury. Interesujące są także miejskie ogrody.
Opery:
Orkiestry symfoniczne:
Zespoły muzyki dawnej:
Chóry:
Inne zespoły:
Teatry:
W Berlinie od 1989 odbywa się(z przerwami w latach 2004-2005) największa na świecie impreza techno Love Parade w największej z nich brało udział ponad milion osób.
Zobacz też: Muzea berlińskie
W parku Volkspark Friedrichshain w Berlinie w rejonie Virchowstraße i Werneuchener Straße znajduje się cmentarz polskich żołnierzy poległych w 1945 r. podczas operacji berlińskiej. W północnej części parku w 1972 r. wzniesiono pomnik (Denkmal des polnischen Soldaten) projektu polsko-niemieckiego kolektywu, w skład którego weszli – Zofia Wolska, Tadeusz Ladziana, Arnd Wittig i Günther Merkel, na którym umieszczono napis "Za naszą i waszą wolność – für eure und unsere Freiheit".
W Berlinie jest 17 szkół wyższych, które mają około 150.000 studentów:
Los Angeles, Stany Zjednoczone Paryż, Francja Madryt, Hiszpania Stambuł, Turcja Moskwa, Rosja Warszawa, Polska Budapeszt, Węgry Bruksela, Belgia Dżakarta, Indonezja Taszkent, Uzbekistan Meksyk, Meksyk Pekin, Chińska Republika Ludowa Tokio, Japonia Buenos Aires, Argentyna Praga, Czechy Windhuk, Namibia Londyn, Wielka BrytaniaW 2001 na lekkoatletycznym stadionie Fredrich L. Jahn Stadion odbyła się jedna runda żużlowego cyklu Grand Prix - Grand Prix Niemiec. Po raz pierwszy zawody odbyły się na torze czasowym (zawody wygrał Tomasz Gollob).
9 lipca 2006 na stadionie Olympiastadion Berlin odbył się Finał Mistrzostw Świata w Piłce nożnej pomiędzy Włochami a Francją.
W Berlinie odbywa sie Maraton Berliński ze względu na wyniki w nim osiągane jest uznawany za "najszybszy" maraton świata. W 2009 odbędą sie tu Mistrzostwa Świata w Lekkoatletyce
Badenia-Wirtembergia • Bawaria • Brandenburgia • Hesja • Meklemburgia-Pomorze Przednie • Nadrenia Północna-Westfalia • Nadrenia-Palatynat • Saara • Saksonia • Saksonia-Anhalt • Dolna Saksonia • Szlezwik-Holsztyn • Turyngia • Berlin • Brema • Hamburg
Teksty piosenek | Kulczyk | mieszkania w Sofii | Życzenia | meble biurowe
źródło Wikipedia
